Skip to content Skip to sidebar Skip to footer

شیوه‌های کلاهبرداری در ارزهای دیجیتال

زمان مطالعه: 7 دقیقه

هم‌زمان با این‌که ارز دیجیتال جایگاه خود را در سیستم گردش مالی جامعه پیدا می‌کند و مردم برای سرمایه‌گذاری یا خریدوفروش از این نوع ارز استفاده می‌کنند، ارزش مادی آن‌ افزایش می‌یابد، در نتیجه شیوه‌های مختلفی از کلاهبرداری نیز برای به دست آوردنش به وجود آمده است.
شاید بتوان گفت که یکی از ایده‌های بنیادی ابداع و توسعۀ ارزهای دیجیتال افزایش شفافیت و امنیت گردش مالی بوده است؛ برای دستیابی به این شفافیت و امنیت، عملکرد عمدۀ ارزهای دیجیتال مبتنی بر فناوری بلاکچین طراحی شده است تا امکان مداخله و دستکاری در معاملات و صورت‌حساب‌ها کم یا غیرممکن باشد.
اما به هر ترتیب، تجربۀ این سال‌های کوتاه عمر ارزهای دیجیتال، نشان داده که با وجود شفافیت عملکرد و همچنین امنیت بالای کریپتوکارنسی‌ها، امکان کلاهبرداری همچنان وجود دارد و کلاهبرداران همواره‌ راه‌های جدیدی را می‌یابند که باید مراقب آن‌ها بود. چنان‌که در سال 2018 مجموع ارزش کریپتوکارنسی‌هایی که دربارۀ آن‌ها جرایمی صورت گرفته، بالغ بر 1.7 میلیارد دلار بود.
شواهد نشان می‌دهد که کلاهبرداران هم از شیوه‌های قدیمی و هم از فناوری جدید برای سرقت استفاده می‌کنند. نمونۀ جالبی از شیوه‌های ابتدایی کلاهبرداری در آفریقای جنوبی رخ داد که یک مرد نیجریه‌ای به گروهی از زنان سکه‌های واحد پول کشور بوتسوانا را به جای بیت کوین فروخته بود. نمونۀ پیشرفتۀ کلاهبرداری نیز هکرهایی هستند که از شیوه‌های پیچیده‌ای برای ممانعت از ردیابی معاملات ارزهای دیجیتال بهره می‌برند. در واقع این دو مثال از نظر پیچیدگی در دو سر طیف انواع کلاهبرداری‌هایی قرار دارند که قرار است در این مقاله با انواعی از آن‌ها آشنا شویم.
مجموعاً می‌توان گفت همان‌گونه که فناوری در زمینۀ ارز دیجیتال به صورت روزافزونی پیشرفت می‌کند، شیوه‌های اَعمال مجرمانه در این زمینه نیز پیچیده‌تر می‌شود و باید دربارۀ آن آگاهی به‌روز داشت و نشانه‌های آن را شناخت. در این مقاله به روش‌های رایجی می‌پردازیم که حاکی از کلاهبرداری در زمینۀ ارزهای دیجیتال است، و سپس رایج‌ترین راه‌های کلاهبرداری در ایران را مرور می‌کنیم. برای آن‌که با شیوه‌های کلاهبرداری در ارزهای دیجیتال آشنا شوید در این مقاله همراه ما باشید.

شیوه‌های کلاهبرداری در ارز دیجیتال

1- ریسک کلاهبرداری در عرضۀ اولیه سکه (ICO)
عرضۀ اولیۀ سکه یا ICO یک روش سرمایه‌گذاری جمعی به دست استارت‌آپ‌هایی است که در حوزۀ بلاک‌چین قصد راه‌اندازی پروژه‌های جدیدی را دارند. در این روش مقداری توکن‌ پیش از راه‌یافتن به بازار و قرارگرفتن در فهرست صرافی‌های ارز دیجیتال، به قیمت پایین به سرمایه‌گذاران فروخته می‌شود؛ سرمایه‌گذاران با هدف آنکه توکن‌ها به سودآوری برسند، آن‌ها را خریداری می‌کنند؛ برخی از ICOها به این سودآوری می‌رسند، اما بسیاری از آن‌ها نیز کلاهبرداری از آب در‌می‌آیند. بنابراین مجموعاً ICO شیوۀ پرریسکی از سرمایه‌گذاری است. حال باید دید شیوه‌های کلاهبرداری در ICO چیست؟
1-1 کلاهبرداری خروج یا اگزیت‌اسکم (Exit Scam)
اگزیت اسکم عملیاتی متقلبانه است که طی آن کلاهبرداران وجوهی را برای ICO جمع‌آوری می‌کنند و ناگهان ناپدید می‌شوند و هیچ اطلاعاتی به سرمایه‌گذاران نمی‌دهند. در سال 2018 گزارش شد که بیش از 100 میلیون دلار وجوه مشارکت در ICO به‌عنوان اگزیت‌اسکم به سرقت رفته است. چندی پیش این شیوه از کلاهبرداری در صرافی‌های تودکس و وبیتکوین ترکیه رخ داده بود و رقم بالایی از مشتریان صرافی‌ها (به گفتۀ کاربران 2 میلیارد دلار) به سرقت رفته بود.
2-1 کلاهبرداری از طریق پاداش یا باونتی اسکم (Bounty Scam)
در برنامه‌های پاداش یا bounty به کسانی که با انجام وظایفی مشخص به پیش‌برد یک پروژۀ ICO کمک کنند، پاداش تعلق می‌گیرد. منشأ برنامه‌های Bounty از دنیای بازی‌های ویدیویی دیجیتال است. برای مثال گاهی به گِیمرهایی که به توسعۀ یک بازی کمک می‌کنند انواع مختلفی از امتیازات ارائه می‌شود، به‌ویژه به کسانی که اشکالات بازی را شناسایی می‌کنند. کلاهبرداری در این برنامه‌ها زمانی رخ می‌دهد که ICO به این مشارکت‌کنندگان پاداش موعود را ندهد.
3-1 کلاهبرداری از طریق صرافی‌های تقلبی (Exchange Scam)
کلاهبرداری صرافی زمانی رخ می‌دهند که مشارکت‌کنندگان ترغیب شوند که در یک صرافی تقلبی برای یک ICO سرمایه‌گذاری کنند. به همین دلیل هم‌اکنون در پایگاه‌های معتبر دنیای ارز دیجیتال دستورالعمل‌هایی به کاربران ارائه شده که به واسطه‌اش بتوانند صرافی‌های معتبر را تشخیص دهند.
4-1 کلاهبرداری با استفاده از برگۀ سفید
برگۀ سفید یا White Paper سندی است که همۀ اطلاعات یک پروژۀ ICO در آن درج شده است، و در واقع برنامۀ کسب‌وکار یا business plan یک شرکت است. در این سند هرآن‌چیزی که شما باید دربارۀ پروژه بدانید، درج شده است؛ من‌جمله ساختار، مأموریت، منافع، تیم، نقشۀ راه، برنامه‌های آتی و غیره. کلاهبرداری در زمینۀ برگۀ سفید زمانی رخ می‌دهد که برگۀ سفیدِ یک ICO در اختیار سرمایه‌گذاران قرار داده می‌شود، اما به هنگام راه‌اندازی پروژه از یک برگۀ سفید مشابه دیگر یا نامی دیگری استفاده می‌شود.
5-1 کلاهبرداری با آدرس یک پایگاه اینترنتی (URL)
روش رایج دیگر کلاهبرداری آن است که یک وبسایت یا پایگاه اینترنتی تقلبی برای ICO بسازند و از کاربران بخواهند که کوین‌ها را به یک کیف‌پول بریزند. سرمایه‌گذاران کم‌اطلاع که توانایی تشخیص اعتبار پایگاه‌های اینترنتی را ندارند، با این وبسایت‌های جعلی فریب می‌خورند و پول خود را از دست می‌دهند.
6-1 کلاهبرداری با استفاده از طرح پانزی یا هرمی (Ponzi Scheme)
در طرح پانزی از سرمایه‌گذاران خواسته می‌شود که در فرصت‌هایی سرمایه‌گذاری کنند و به آن‌ها وعده داده می‌شود که بدون ریسک خاصی سود قابل‌توجهی عایدشان خواهد شد. سودهایی که در این طرح به افراد وعده داده می‌شود، از حد متعارف بالاتر است. بنابراین تلاش می‌شود افراد زیادی جذب این سرمایه‌گذاری شوند و سپس از پول سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت به سرمایه‌گذاران نخستین استفاده می‌شود، و باقی سرمایه برای کلاهبرداران باقی می‌ماند.

2- کلاهبرداری از طریق رسانه‌های اجتماعی (Social Media)
این نوع از کلاهبرداری به واسطۀ ارسال پیام از سوی افرادی انجام می‌شود که با هک کردن حساب افراد مشهور یا ساختن حساب کاربری جعلی وانمود می‌کنند که شخصیت مهم یا معتبری هستند، از افراد می‌خواهند که به حساب متصل به یک کیف پول دیجیتالی، کریپتوکارنسی واریز کنند و وعده می‌دهند به این کاربران به میزان چندبرابر پول خواهند داد. برای نمونه ایلان ماسک قربانی چنین شیوه‌ای از کلاهبرداری شده‌ است و افرادی با هک حساب توئیتر او دست به کلاهبرداری زدند.

3- کلاهبرداری با هک کردن پایگاه صرافی‌های کریپتوکارنسی
هک کردن صرافی‌های ارز دیجیتال می‌تواند هزاران کاربر را تحت‌الشعاع قرار دهد و سرمایۀ آن‌ها را از میان ببرد. با وجود اینکه کریپتوکارنسی‌ها خود بسیار امن هستند، احتمال هک شدن سایت صرافی‌ها وجود دارد و یکی از نخستین هدف کلاهبرداران کریپتوکارنسی هستند. همه‌ساله اخبار هک شدن صرافی‌ها وجود دارد که برخی منابع فهرستی از آن تهیه کرده‌اند. (8) صرافی Mt. Gox در ژاپن یکی از صرافی‌های معروف بود که 70 درصد از کل معاملات بیتکوین در آن صورت می‌گرفت. این صرافی که فعالیت خود را از سال 2010 آغاز کرده بود، در سال 2014 هک شد و بیش از 750 هزار بیت کوین آن به سرقت رفت (4). از راهکارهایی که به مشتریان صرافی‌ها برای کاهش احتمال کلاهبرداری داده می‌شود، انتخاب صرافی‌هایی است که ایجاد حساب کاربری کریپتوکارنسی در آن دشوارتر باشد. زیرا آسان بودن ایجاد حساب کاربری در صرافی به معنای آن است که معاملۀ کریپتوکارنسی در آن قابل‌اعتماد نیست.

4- کلاهبرداری با استفاده از بدافزارها (malwares)
بدافزارها راهی هستند برای آنکه هکرها بتوانند به رمزهای عبور و سایر اطلاعات حساب‌های اعتباری کاربران دست پیدا کنند و بدین ترتیب موجودی آن‌ها را به سرقت ببرند. به همین علت لازم است که کاربران ارزهای دیجیتال از کیف پول خود در برابر بدافزارها محافظت کنند. برای مثال باید از کلیک کردن روی لینک‌های ارسالی در ایمیل‌ها یا دانلود برنامه‌ها و اپلیکیشن‌هایی که اعتبار آن‌ها تأیید شده نیست، پرهیز کرد. بنابراین در صورتی که از اعتبار و قانونی بودن یک وبسایت یا ایمیل مطمئن نیستید، روی آن کلیک نکنید.

5- کلاهبرداری با استفاده از طرح پامپ و دامپ (pump and dump)
کلاهبرداری با استفاده از طرح پامپ و دامپ زمانی رخ می‌دهد که یک شخص یا گروه مقدار زیادی از یک ارز یا توکن را خریداری می‌کند که تا کنون به میزان کمی معامله می‌شده است؛ این خریداری موجب افزایش قیمت ارز یاد شده می‌شود. با شروع افزایش قیمت ارز، حامی و خریدار اولیۀ آن شروع به تبلیغ درباره ارز در رسانه‌های اجتماعی می‌کند و همین موجب جذب بیشتر مردم برای خرید می‌شود و قیمت ارز مذکور باز هم بالاتر می‌رود. حال خریدار اولیه آماده است که اندوخته خود را به سطح قیمت بالایی نقد کند و زمانی که وی از بازار خارج می‌شود، تبلیغات و در نتیجه قیمت آن ارز پایین می‌آید و هر آن‌کسی که دیر به چرخۀ آن بازار پیوسته باشد زیان خواهد دید (10).

شیوه‌های غالب کلاهبرداری کریپتوکارنسی در ایران

برای آنکه بتوانیم شیوه‌های کلاهبرداری در بازار ارز دیجیتال در ایران را بشناسیم به خبرگزاری‌ها مراجعه کردیم و تلاش کردیم که روش‌های شناسایی شده را دسته‌بندی کنیم. راه‌هایی که تا‌کنون در ایران برای کلاهبرداری در حوزه بازار کریپتوکارنسی شناسایی شده، عمدتاً موارد زیر بوده است:
1- کلاهبرداری با صرافی‌های جعلی: خبرگزاری فارس در فروردین 1400 به نقل از پلیس فتا اعلام کرد که کلاهبرداری با استفاده از صرافی‌های جعلی رو به افزایش است. در متن این خبر آمده: « افراد سودجو از طریق صرافی‌های آنلاین جعلی به بهانۀ مبادلات ارزی اقدام به کلاهبرداری می‌کنند. بنابراین افراد دقت داشته باشند که باید نسبت به اصالت صرافی آنلاین مطمئن شوند».
2- کلاهبرداری با ICO و راه‌اندازی پایگا‌ه‌های جعلی: پایگاه خبری انصاف نیوز در اردیبهشت 1400 اعلام کرد: «افرادی با سوءاستفاده از شرایط اقتصادی حاکم با راه‌اندازی درگاه‌ها و تبلیغات خلاف واقع برای سرمایه گذاری در این بازار با دریافت مبالغی از کاربران و افرادی که قصد کسب سود از این بازار دارند، سرمایۀ آنها را جذب و پس از مدتی به بهانه‌های گوناگون از پس دادن اصل سرمایۀ آنها امتناع می‌کنند».
3- کلاهبرداری با رسانه‌های اجتماعی: خبرگزاری همشهری در فروردین 1400 به نقل از پلیس فتا اعلام کرد که شخصی در اینستاگرام اقدام به کلاهبرداری در زمینۀ ارز دیجیتال کرده و دستگیر شده است. «این مجرم سایبری با هویتی جعلی و جلب اعتماد شاکی و با به دست آوردن اطلاعات شخصی حساب کاربری قربانی، حدود ۳ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال ارز دیجیتال از وی کلاهبرداری کرده است».
4- کلاهبرداری به شیوۀ پانزی یا هرمی: پایگاه رسمی پلیس سایبری در فروردین 1400 اعلام کرد که عده‌ای با عنوان «تولید یا خریدوفروش ارز دیجیتال در خانه» اقدام به کلاهبرداری می‌کنند. در متن این خبر آمده است: کلاهبرداران سایبری با بهره‌گیری از شگردهای مختلف نظیر ایجاد فراخوان برای سرمایه‌گذاری بر روی ارزهای دیجیتال بدون پشتوانه از کاربران به شیوۀ پانزی کلاهبرداری می‌کنند». همچنین تجارت نیوز در بهمن 1399 به نقل از رئیس پلیس فتا استان خراسان رضوی از افزایش چشمگیر کلاهبرداری به روش پانزی، به ویژه در حوزه رمزارزها خبر داده بود.
5- کلاهبرداری با استفاده از بدافزارها: پایگاه رسمی پلیس سایبری در فروردین 1400 به نقل از پلیس فتای خراسان رضوی از سرقت کیف پول رمزارز عده‌ای از کاربران خبر داد و نوشت: «از دارندگان کیف پول ارز رمز خواسته شده با ورود به یک سایت سرمایۀ خود را ثبت کنند و به صورت دوره‌ای سود دریافت نمایند و با این پیشنهاد به آنها تضمین می‌دهند، مضاف بر اینکه سرمایه‌شان به‌صورت امن نگهداری و در پایان مدت قرارداد به آنها بازگردانده می شود، از سود دوره ای نیز برخوردار خواهند شد، و شکات موصوف با این‌کار موجودی حساب خود را از دست داده بودند.»

در مجموع، هم راه‌های کلاهبرداری کریپتوکارنسی وسیع‌تر از مواردی است که در این مقاله آمده، و هم روش‌هایی که در ایران برای کلاهبردی در حوزۀ ارز دیجیتال استفاده می‌شود، بیشتر از موارد مذکور است. اما هدف این مقاله آن بود که خوانندگان با کلیات و نمونه‌هایی از روش‌های و اتفاقات کلاهبرداری کریپتوکارنسی آشنا شوند و دربارۀ آن هوشیار و مراقب باشند. در مطالب آتی تلاش می‌کنیم به نشانه‌های کلاهبرداری در بازار کریپتوکارنسی و شیوه‌های پرهیز از به دام افتادن در آن‌ها نیز بپردازیم.

منابع:

theconversation.com
news.bitcoin.com
cryptoslate.com
blockchain-council.org
investopedia.com
hackernoon.com
coindesk.com
selfkey.org
thebalance.com
trality.com
farsnews.ir
ensafnews.com
hamshahrionline.ir
cyberpolice.ir
tejaratnews.com

نویسنده: ترانه دادمانی

نمایش نظراتبستن نظرات

ارسال دیدگاه