Skip to content Skip to sidebar Skip to footer

یوان دیجیتال چیست؟ هرآنچه لازم است دربار ارز ملی چین بدانید

زمان مطالعه: 9 دقیقه

یوان دیجیتال چیست؟ پول دیجیتال قابلیت این را دارد که شیوۀ تفکر جامعه دربارۀ پول را تغییر دهد. ظهور بیت کوین و اتریوم و کریپتوکارنسی‌های دیگر که تنها در فرم الکترونیکی وجود دارند، موجب شده که بانک‌های مرکزی در سراسر جهان به فکر صدور ارزهای دیجیتال ملی بیفتند.

دولت چین در این زمینه پیشگام است و پروژۀ یوان دیجیتال یا ارز دیجیتال ملی چین‌ هم‌اکنون پیشروترین سیستم پول دیجیتال در جهان است که بانک خلق چین آن را به زودی فعال خواهد کرد. این پروژه به ویژه پس از ممنوعیت استخراج و استفاده از کریپتوکارنسی در شماری در استان‌های این کشور قوت گرفته است و شواهد نشان می‌دهد که دولت چین بر روی توسعۀ آن کار می‌کند. این توسعه برای برخی کشورها همچون یک زنگ خطر است، چنان‌که اخیرا سه سناتور در کنگره ایالات متحد آمریکا هشدار داده‌اند که باید ورزشکاران تیم ملی المپیک این کشور در المپیک زمستانی 2022 پکن، از پذیرش یا استفادۀ یوان دیجیتال منع شوند.

بدین ترتیب در این مقاله قصد داریم به این موضوع بپردازیم که یوان دیجیتال چیست و چه کارکردی برای دولت چین دارد و چشم‌اندازهایش کدام است. اما برای آنکه بتوانیم به این بحث وارد شویم، ابتدا لازم است که دربارۀ مبنای پول یا ارز دیجیتال بیشتر بدانیم. بنابراین ابتدا به سوالاتی در زمینۀ پول دیجیتال پاسخ می‌دهیم و سپس دربارۀ یوان دیجیتال یا همان ارز دیجیتال ملی چین می‌خوانیم.

یوان دیجیتال چیست؟

پول دیجیتال (digital currency) چیست؟

پول دیجیتال، ارزی است که منحصرا به شکل الکترونیک وجود دارد. پول یا ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) به دست بانک مرکزی یک کشور صادر می‌شود. برای مثال بیت‌ کوینی را تصور کنید که مثلا در ایالات متحد آمریکا تحت حمایت کامل دولت این کشور است. هنوز هیچ کشوری پول دیجیتال خود را به طور کامل راه‌اندازی نکرده است و چین نیز هم‌اکنون در مرحلۀ آزمایشی پول دیجیتال خود است؛ اما به گزارش اینوستوپدیا (investopedia) 80 درصد از بانک‌های مرکزی دنیا در حال رسیدن به فناوری آن هستند. برای مثال در ایالات متحد آمریکا، بانک مرکزی در همکاری با دانشگاه ام‌آی‌تی در حال انجام پژوهشی درباره پول دیجیتال بانک مرکزی است.

  1. تفاوت پول دیجیتال (digital currency) و پول الکترونیک (electronic currency) چیست؟

نسخه‌های الکترونیکی پول هم‌اکنون در اکثریت کشورها شکل غالب ارز است. برای مثال در ایالات متحد آمریکا ارز فیزیکی در گردش تنها یک دهم کل ذخیرۀ پول است. حال سوال این است که فرق پول دیجیتال و پول الکترونیک چیست؟ پول دیجیتال هیچ‌گاه شکل فیزیکی نخواهد یافت. شما هم‌اکنون با کارت اعتباری الکترونیکی خود به هر دستگاه ای‌تی‌امی (ATM) مراجعه کنید، می‌توانید پول الکترونیکی ذخیره شده در کارت خود را به پول فیزیکی تبدیل کنید. اما ارز یا پول دیجیتال چنین نیست و همواره در شبکه‌های رایانه باقی می‌ماند و تنها در فضای دیجیتال معامله خواهد شد.

  • تفاوت پول دیجیتال و کریپتوکارنسی چیست؟

کریپتوکارنسی‌ها ارزهای دیجیتالی هستند که امنیتشان با رمزنگاری تأمین شده و عموما روی یک بلاکچین یا یک دفترحساب باز توزیع شده قرار دارند. تفاوت پول دیجیتال با کریپتوکارنسی را می‌توان در قالب موارد ذیل بیان کرد:

  • کریپتوکارنسی‌ها معمولا غیرمتمرکز هستند. یعنی هیچ نهاد متمرکز و واحدی کنترلی بر حساب‌ها و تراکنش آن‌ها ندارد. اما پول دیجیتال با کریپتوکارنسی متفاوت است. پول دیجیتال را بانک مرکزی صادر می‌کند؛ در نتیجه آن‌ها تحت کنترل یک نهاد واحد هستند که می‌‌تواند تراکنش‌ها را متوقف کند یا بازگرداند.
  • کارکرد پول دیجیتال مانند پول واقعی یا اسکناس است. شما آن را به عنوان پول رایج در حساب خود دارید و آن پول متعلق به شماست. یعنی یکی از مزایای پول دیجیتال در مقایسه با کریپتوکارنسی آن است که ماهیت قانونی دارد و همۀ کنشگران اقتصادی آن را می‌پذیرند. می‌توانید با آن مالیات خود را بپردازید، بدهی خود را بدهید و … . این برخلاف کریپتوکارنسی‌هاست که در واقع پول رایج و قانونی کشور نیستند. تنها فروشندگان خاصی آن‌ها را مستقیما و بی‌واسطه می‌پذیرند و مردم عموما نیاز دارند که کریپتوکارنسی را به پول رایج تبدیل کنند.
  • وقتی گفته می‌شود که کریپتوکارنسی‌ها از بلاکچین استفاده می‌کنند، یعنی جایی که رایانه‌ها معادلات پیچیده‌ای را برای تأیید و ثبت تراکنش‌ها حل می‌کنند. این فرایند نیازمند برق است و از با بالا رفتن تعداد تراکنش‌ها گران‌تر می‌شود. پول دیجیتال از آن‌جایی که از سوی یک نهاد مرکزی کنترل می‌شود، احتمالا با چنین مساله‌ای سروکار ندارد.
  • ارزش و قیمت پول دیجیتال در مقایسه با کریپتوکارنسی ثبات بیشتری دارد. قیمت کریپتوها می‌تواند به یکباره تغییر کند. و این بی‌ثباتی موجب می‌شود که بسیاری از مشاغل و کسب و کارها از پذیرش آن بپرهیزند. اما پشتیبانی بانک مرکزی از پول دیجیتال موجب می‌شود که قیمت آن ثبات بیشتری داشته باشد.

  • مزایا و معایب پول دیجیتال چیست؟

برای پول دیجیتال مزایای زیادی قائل هستند، از جملۀ این مزایا عبارتند از:

  • پرداخت سریع‌تر: با استفاده از ارز دیجیتال پرداخت‌هایتان را سریع‌تر انجام می‌دهید.
  • تراکنش‌های بین‌المللی ارزان‌تر: تراکنش‌های بین‌المللی در حال حاضر بسیار گران هستند؛ افراد برای انتقال بودجه‌ای از یک کشور به کشور دیگر کارمزد بالایی می‌پردازند، به ویژه اگر این کار همراه با تبدیل ارز باشد. اما با استفاده از ارز دیجیتال این کار سریع و ارزان انجام می‌شود.
  • دسترسی 24 ساعته و 7 روز در هفته: انتقال پول هم‌اکنون در آخر هفته‌ها و خارج از ساعات اداری بانک‌ها زمان بیشتری می‌برد و تأیید تراکنش‌ها قابل انجام نیست. اما با ارز دیجیتال تراکنش هر هفت روز هفته و به صورت 24 ساعته قابل انجام است. و …

البته مانند هر برنامۀ دیگری، راه‌اندازی پول دیجیتالی جوانب منفی نیز دارد؛ چنان‌که یادگیری استفاده از پول دیجیتال نیازمند تلاش و زمان است. برای کار کردن با آن، یعنی استفاده از کیف پول دیجیتال و ذخیره‌سازی امن پول لازم است که کاربران آموزش ببینند. برای آنکه پول دیجیتال در سطح گسترده‌ای پذیرفته شود، سیستم باید ساده‌تر شود. همچنین راه‌اندازی و توسعۀ چنین سیستمی از پول نیازمند زمان و هزینه است.

ارز دیجیتال چین یا یوان دیجیتال چیست؟

ارز دیجیتال چین ارزی است که بانک مرکزی چین آن را صادر می‌کند، و به عنوان راه موثری برای دیجیتالی کردن اسکناس‌ها و سکه‌های در گردش پذیرفته شده است. یوان دیجیتال نخستین ارز دیجیتالی است که در اقتصاد کلان دنیا صادر می‌شود و دولت چین از سال 2014 روی آن کار می‌کند.

یوان دیجیتال یک پول رسمی و قانونی است. قیمت یوان دیجیتال معادل اسکناس و سکۀ یوان است و بهره‌ای بابت آن پرداخت نمی‌شود. یوان دیجیتال طراحی شده تا هم در داخل چین تا حدی جایگزین پول نقد در گردش باشد و هم در سطح بین‌المللی قابلیت تراکنش و جابه‌جایی داشته باشد. این ارز هم‌اکنون در مرحلۀ آزمایشی قرار دارد.

بازار چین هم‌اکنون نیز در پرداخت‌های غیرنقدی پیشرفته است و یوان دیجیتال نیز راهی است که این روند سرعت پیدا کند. استفاده از پول نقد در چین در حال کاهش است. پیش‌بینی می‌شود که در نهایت پول نقد با شکل دیجیتالی جایگزین خواهد شد.

تاریخچۀ ابداع ارز دیجیتال چین چیست؟

بانک مرکزی چین، موسوم به بانک خلق چین (PBOC)، پژوهش دربارۀ ارز دیجیتال را در سال 2014 آغاز کرد. در سال 2016 دولت اعلام کرد که شرایط برای صدور ارز دیجیتال مهیاست، و این کار می‌تواند هزینه را کاهش دهد، کارایی را بالا ببرد و طیف وسیعی از کاربردهای جدید را به وجود آورد.

در سال  2017، شورای دولت توسعه یوان دیجیتال را تأیید کرد و از شرکت‌های اطلاعات فناوری چینی مانند علی‌بابا (Alibaba)، تنسنت (Tencent)، هواوی (Huawei) و “JD.com” دعوت شد تا با بانک مرکزی در توسعه و آزمایش یوان دیجیتال همکاری کنند.

در اکتبر سال 2019، بانک خلق چین اعلام کرد ارز دیجیتال ملی چین، پس از سال‌ها کار برای آماده سازی آن، صادر خواهد شد. هم‌اکنون استفاده از این ارز نیاز به داشتن یک حساب بانکی دارد، اما ممکن است در آینده از سیستم بانکی جدا شود و به گردشگران امکان دسترسی به این سیستم را بدهد.

در آوریل 2020، آزمایش این ارز در چهار شهر چین  (شنژن، سوژو، چنگدو و شیونگ‌ان) آغاز شد تا کارکرد آن بهبود یابد. معیارهای این آزمایش اتکاپذیری، ثبات، سهولت استفاده، دغدغه‌های قانونی مانند ممانعت از پولشویی، فرار مالیاتی و تأمین مالی تروریسم بود. طی این آزمایش، این ارز می‌توانست به حساب‌های بانکی منتقل شود، یا اینکه به واسطۀ اپلیکیشن‌های موبایل‌های هوشمند کنترل و  مدیریت شود.

تا آوریل 2021، بیش از 100 هزار نفر این اپلیکیشن‌ها را -که به دست بانک‌ها توسعه یافته بودند و 6 تا از آنها تحت مالکیت دولت بودند- دانلود کرده بودند. یوان دیجیتال را می‌شد در فروشگاه‌های استارباکس و مک‌دونالد در چین، همچنین در پلتفرم‌های آنلاین خرید مانند “JD.com” استفاده کرد.

در این آزمایش، دولت‌های محلی در همکاری با مشاغل خصوصی، بیش از 150 میلیون یوان دیجیتال را توزیع کردند تا کاربران آزمایشی را به این ارز جذب کنند. از آوریل 2021 این آزمایش به 6 ناحیۀ دیگر نیز گسترش یافت: شانگهای، هاینان، چانگشا، شی‌آن، چینگ دائو و دالیان.

چرا ارز دیجیتال چین یا یوان دیجیتال ابداع شده است؟

بانک خلق چین برای یوان دیجیتال مزایای مختلفی قائل است. این نهاد اعلام کرده که هدف راه‌اندازی یوان دیجیتال آن است که تا حدی جایگزین پول نقد شود. از دلایلی که برای این کار برشمرده می‌شود، گرانی صدور اسکناس و سکه است. همچنین گفته می‌شود که استفاده از اسکنان و سکه ساده نیست، جعل سکه و پول آسان است و می‌تواند برای مقاصد غیرقانونی و نادرست استفاده شود.

 این بانک ادعا می‌کند که یوان دیجیتال می‌تواند موجب کاهش پولشویی، فساد، تأمین مالی تروریسم شود و کارایی تراکنش‌های مالی را افزایش دهد. به نظر می‌رسد که این ارز به دولت چین ابزار جدیدی برای نظارت بر مردم و تراکنش‌های مالی می‌دهد. سیستم پول دیجیتال بر اساس «ناشناس بودن قابل‌کنترل» اداره می‌شود؛ به این معنا که پرداخت‌ها تا حدی ناشناس خواهد بود، اما ابزار تحلیل داده‌ها می‌تواند به بانک مرکزی کمک کند تا فعالیت‌های غیرقانونی را ردیابی کند.

هدف دیگری که بانک خلق چین از توسعۀ ارز دیجیتال ملی چین دارد، رقابت در فضای پرداخت و همچنین کاهش ریسک سیستماتیک است. هم‌اکنون فضای پرداخت الکترونیک در چین تحت تسلط شرکت ” Alipay” است که ذیل مدیریت علی بابا (Alibaba) فعالیت می‌کند، دو شرکت فعال دیگر در زمینۀ پرداخت “WeChat Pay” و “Tencent” هستند. بنابراین فضای پرداخت در چین تحت تسلط بخش خصوصی است؛ اگر این شرکت‌ها ورشکست شوند که البته بعید به نظر می‌رسد، خطر سیستماتیک به وجود می‌آید. بنابراین بانک خلق چین قصد دارد که در این فضا نوعی موازنه ایجاد کند.

باید توجه داشت که یوان دیجیتال برای آن به وجود نیامده که جایگزین فناوری‌ها و اپلیکیشن‌های یاد شده شود؛ بلکه تنها پلتفرم جدیدی است که به بازیگران مالی اقتصادی دیگر اجازه می‌دهد که وارد این فضا شوند و با شرکت‌هایی چون “WeChat” و “Alipay” وارد رقابت شوند.  این بازیگران می‌تواند بانک‌های تجاری یا شرکت‌های دیگر در حوزۀ پرداخت باشد.

آثار بین‌المللی یوان دیجیتال چیست؟

چین سعی دارد که یوان را به ارزی بین‌المللی تبدیل کند و بسیاری از تحلیل‌گران می‌پندارند که یوان دیجیتال راهی برای تحقق این برنامه است. به هر ترتیب هم‌اکنون تمرکز برنامۀ ارز دیجیتال چین داخل کشور است و استفادۀ بین‌المللی از آن در اولویت نیست.

با وجود این، بانک خلق چین زمینه را برای بین‌المللی کردن ارز دیجیتال خود و تراکنش‌های فرامرزی فراهم می‌کند. چنان‌که اخیرا این بانک به بانک مرکزی تایلند، امارات متحد عربی و هنگ کنگ پیوسته تا با مشارکت یکدیگر دربارۀ پرداخت فرامرزی ارز دیجیتال بررسی‌های لازم را انجام دهند.

ارز دیجیتال ملی چین گزینۀ ارزان‌تر و عملی‌تری برای تراکنش‌های بین‌المللی است، به ویژه در خصوص کشورهایی که با چین پیوند نزدیکی دارد. البته یوان دیجیتال به نظر برای مقامات ایالات متحد خوشایند نیست، زیرا به گمانشان یوان دیجیتال توانایی ایالات متحد آمریکا را برای نظارت و کنترل سیستم مالی جهانی ضعیف می‌کند. همانطور که اشاره شد، سه سناتور آمریکایی اخیرا پروژۀ ارز دیجیتال ملی چین را نوعی پروژۀ جاسوسی تلقی کرده‌اند.

یوان دیجیتال چگونه کار می‌کند؟

در خصوص استفاده از یوان دیجیتال دو موضوع مطرح است: شیوۀ توزیع و شیوۀ مصرف.

توزیع یوان دیجیتال به واسطۀ یک سیستم دولایه انجام می‌شود. یعنی بانک خلق چین یوان دیجیتال را در بانک‌های تجاری توزیع می‌کند. بانک‌های تجاری مسئول آن خواهند بود که ارز دیجیتال را به دست مشتری برسانند. این مستلزم خدماتی است که به مشتریان اجازه دهد که سکه و اسکناس خود را به یوان دیجیتال تبدیل کنند.

چین هم‌اکنون در آزمایشی که در شهرهای شنژن، چنگدو و سوژو انجام می‌دهد، به میزان میلیون‌ها دلار ارز دیجیتال توزیع کرده است. این همچنین شامل توزیع مقدار مشخصی یوان از طریق قرعه کشی بوده که دولت‌های محلی انجام داده‌اند. کاربران معمولا برای دریافت ارز اپلیکیشن‌هایی را دانلود می‌کنند. برای مثال شرکت “JD.com” یکی از بزرگترین کنشگران تجاری چین است که در این آزمایش مشارکت دارد و به مشتریان این امکان را می‌دهد که اقلامی را با استفاده از یوان دیجیتال بخرند.

وقتی یوان دیجیتال در سراسر کشور توسعه یابد، هنوز کاملا روشن نیست که کاربران چگونه آن را نگهداری و صرف می‌کنند. یکی از رایج‌ترین روش‌های پرداخت با موبایل در چین استفاده از کدهای QR است. کاربران می‌توانند در مغازه یا فروشگاهی که قصد خرید دارند، این بارکد را در اپلیکیشن “Alipay” و “WeChat” نمایش بدهند و فروشنده آن را اسکن کند.

بنابراین بانک‌های تجاری نیز می‌توانند کارکرد مشابهی را در اپلیکیشن‌های خود راه‌اندازی کنند و همچنین “Alipay” و “WeChat” نیز می‌توانند بخشی از فعالیت خود را به یوان دیجیتال اختصاص دهند. ضمنا سازندگان موبایل‌های هوشمند نیز کیف‌پول‌های یوان دیجیتال را برای این موبایل‌ها طراحی و ایجاد خواهند کرد.

گفته می‌شود که بانک‌های تجاری هم‌اکنون زیرساخت لازم را برای توزیع یوان دیجیتال دارند و بهتر است که به جای بانک مرکزی، آن‌ها این کار را انجام دهند. زیرا ساخت یک سیستم جداگانه برای این توزیع، اتلاف منابع است و به صرفه نیست.

تفاوت یوان دیجیتال با بیتکوین چیست؟

نخستین و روشن‎ترین تفاوت آن است که بیتکوین ماهیت غیرمتمرکز دارد؛ یعنی تحت کنترل بانک مرکزی نیست، اما یوان به دست بانک خلق چین صادر می‌شود. بیت کوین بر اساس فناوری بلاکچین است؛ اما تاکنون روشن نشده که فناوری یوان دیجیتال از چه نوعی است.

یکی از مزایایی که طرفداران بیت کوین بر آن تأکید می‌کنند «ناشناس بودن» است. اما یوان دیجیتال «ناشناسی کنترل شده» دارد. این یعنی کیف پول‌های یوان دیجیتال می‌توانند تراکنش‌ها را برای بانک خلق چین به عنوان تنها عامل سوم آشکار کند.

بانک خلق چین می‌گوید که نمایندگان خدمات اجرایی یوان دیجیتال باید داده‌های مربوط به تراکنش‌ها را به موقع و منظم برای بانک مرکزی ارسال کند تا بانک مرکزی بتواند از پولشویی و جرایم مالی جلوگیری کند. بر این اساس برخی تحلیل‌گران معتقدند که استفاده یوان دیجیتال می‌تواند کنترل و نظارت دولت چین را بر شهروندان افزایش دهد.

تاکنون واکنش‌ها به یوان دیجیتال چه بوده است؟

توسعۀ ارز دیجیتال در چین موجب شده که ایالات متحد آمریکا نیز به صدور ارز دیجیتال ملی بیفتد تا از چین عقب نماند و تسلطش بر سیستم مالی جهان کم نشود. برخی مقامات ایالات متحد آمریکا ارز ملی دیجیتال چین را به عنوان تهدیدی علیه خود قلمداد کرده‌اند. همچنین برخی تحلیلگران معتقدند که یوان دیجیتال ابزاری است که به مقامات چین اجازه می‌دهد که سلطۀ خود بر داخل کشور و قابلیت‌های نظارتی خود را حفظ کنند و ارتقا دهند.

برخی معتقدند که بر سر راه بین‌المللی کردن یوان دیجیتال موانع جدی وجود دارد؛ و این موانع عمدتا ریشه از رویکرد چین در ارتباط با بازار جهانی نشئت می‌گیرد. برای مثال بسیاری از بازارهای مالی چین هنوز به روی کشورهای دیگر گشوده نیست. بنابراین صرف صدور پول دیجیتال مسئله‌ای را حل نمی‌کند و با تداوم وضعیت کنونی بسیاری از مردم مایل خواهد بود که یوان دیجیتال خود را بفروشند و آن را با دلار تعویض کنند.

همچنین این نقد وجود دارد که با توجه به تسلط ایالات متحد آمریکا بر اقتصاد جهان، یوان دیجیتال به دشواری بتواند جایگاه نخست را در سطح جهان پیدا کند. چنان‌که سهم دلار ایالات متحد آمریکا به عنوان ارز ذخیره بیش از 60 درصد است و این رقم در خصوص یوان 2 درصد می‌باشد.

منابع:

forbes.com

investopedia.com

en.wikipedia.org

cnbc.com

نویسنده: ترانه دادمانی

نمایش نظراتبستن نظرات

ارسال دیدگاه